Amsterdam, 16 februari 2026

Nederlands onderzoek  waarin zorg- en arbeidsmarktdata gekoppeld zijn brengt de maatschappelijke kosten van hiv in kaart; onderzoekers pleiten voor aanscherping van hiv-preventie.

Nieuw onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications, laat zien dat mensen in Nederland die de diagnose hiv krijgen een kleinere kans op het hebben van werk hebben, minder uren werken, minder inkomen hebben en vaker een arbeidsongeschiktheids- of ziekte-uitkering ontvangen. Deze effecten houden aan tot zeven jaar na de hiv-diagnose.

De studie is uitgevoerd door onderzoekers van Stichting hiv monitoring (SHM)¹, de Universiteit van Amsterdam (UvA) en het Amsterdam Research Centre for Health Economics and Management (ARCHEM). Voor het eerst zijn medische gegevens gekoppeld aan landelijke arbeidsmarktdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hierdoor konden de economische gevolgen van leven met hiv nauwkeurig in kaart worden gebracht.

De onderzoekers vergeleken 5.960 mensen met een hiv-diagnose tussen 2010 en 2022 met een controlegroep² van 59.600 vergelijkbare personen uit de algemene bevolking.

Daling in werk en inkomen
Uit de analyse blijkt dat na een hiv-diagnose:

• de kans op  betaald werk met 4% daalt
• het aantal gewerkte uren met 5% afneemt
• het inkomen met 9% daalt
• de kans op een arbeidsongeschiktheids- of ziekte-uitkering met 46% stijgt

Gemiddeld verliezen mensen na een hiv-diagnose € 3.584,-- per jaar aan inkomen. Vóór de diagnose verdiende deze groep gemiddeld € 40.135,-- per jaar.

“Tot nu toe wisten we weinig over de economische gevolgen van leven met hiv,” zegt Andrei Tuiu, hoofonderzoeker en promovendus bij SHM en de UvA. “Met deze studie leveren we de eerste concrete, kwantitatieve schattingen van de impact op werk en inkomen."

Een late hiv-diagnose heeft meer  impact
De onderzoekers keken ook naar verschillen tussen een tijdige en een late hiv-diagnose – wanneer het immuunsysteem al aanzienlijk is verzwakt.

De effecten blijken in beide groepen aanwezig, maar zijn sterker bij de groep mensen met een late hiv-diagnose. Bij deze groep:

• daalt de kans op werk met 6% (tegenover 3% bij tijdige diagnose)
• nemen gewerkte uren sterker af (6% tegenover 5%)
• stijgt de kans op een arbeidsongeschiktheids- of ziekte-uitkering met 60% (tegenover 37%)

Het inkomensverlies bedraagt in beide groepen ongeveer 9% per jaar. “De arbeidsmarktgevolgen zijn aanzienlijk, ongeacht het moment van diagnose, maar duidelijk groter bij mensen die laat worden gediagnosticeerd”, aldus Tuiu.

Brede maatschappelijke gevolgen
Volgens prof. dr. Marc van der Valk, bestuurder van Stichting hiv monitoring (SHM) en internist-infectioloog bij Amsterdam UMC, laten de resultaten zien dat de impact van hiv verder reikt dan gezondheid alleen.

“Voor het eerst is de economische impact van leven met hiv in Nederland concreet en meetbaar in kaart gebracht. Opvallend is dat de gevonden effecten ook optreden bij mensen die tijdig worden gediagnosticeerd, aangezien in dat stadium van de infectie de effecten op de lichamelijke gezondheid vaak beperkt zijn.”

“De studie maakt op deze manier heel duidelijk dat hiv ook minder zichtbare, maatschappelijke consequenties heeft. Daarom is het belangrijk dat de bevindingen breed worden gedeeld om het hiv-preventiebeleid en initiatieven voor vroege opsporing in Nederland te versterken.”

Prof. dr. M.P. (Menno) Pradhan, UvA en VU School of Economics, benadrukt het belang van samenwerking tussen disciplines: “Dit onderzoek laat zien wat interdisciplinaire samenwerking kan opleveren. Door methoden uit de arbeidseconomie toe te passen op data van Stichting hiv monitoring – een organisatie met diepgaande kennis van de hiv-epidemie in Nederland – verkrijgen we nieuwe inzichten in de bredere gevolgen van leven met hiv.”

Over ARCHEM
Het onderzoek werd ondersteund door het Amsterdam Research Centre for Health Economics and Management (ARCHEM), een samenwerkingsverband van Amsterdam UMC, de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de UvA en SEO Amsterdam Economics. ARCHEM richt zich op onderzoek naar economische, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken binnen de gezondheidszorg en slaat een brug tussen wetenschap en praktijk.

Prof. dr. Jeroen de Mast, UvA Amsterdam Business School: “Econometrisch onderzoek zoals dit helpt om de maatschappelijke kosten van ziekten zichtbaar te maken. Dat is cruciaal om investeringen in preventie en behandeling te onderbouwen en draagt uiteindelijk bij aan een gezondere samenleving.”

 

______________________

---

¹Stichting hiv monitoring (SHM) verzamelt en rapporteert medische gegevens van 96% van de populatie mensen met hiv in zorg in Nederland. SHM doet dit op een prospectieve wijze vanaf het jaar 2001. In wetenschappelijke publicaties wordt de SHM dataset ook vaak gebruikt onder de naam: Dutch ATHENA Cohort. www.hiv-monitoring.nl

²Gematcht op geboortejaar, geregistreerd geslacht, migratieachtergrond (autochtone bevolking, eerste of tweede generatie) en hoogst behaalde opleidingsniveau (laag, middelbaar, hoog of onbekend)